DNA मधील 'Typo' दुरुस्त करणारी जादू: CRISPR क्रांती!

जाणून घ्या कसे CRISPR-Cas9 तंत्रज्ञान सिकल सेल ॲनिमियासारखे आजार मुळापासून संपवत आहे.

चित्र सौजन्य (Image Credit): AI निर्मित ग्राफिक्स

कल्पना करा, की आपलं शरीर एका प्रचंड मोठ्या आणि गुंतागुंतीच्या पुस्तकाप्रमाणे आहे. या पुस्तकात अब्जावधी पानं आहेत आणि प्रत्येक पानावर आपल्या शरीराला चालवण्यासाठीच्या सूचना लिहिलेल्या आहेत. या पुस्तकालाच आपण DNA (डीएनए) म्हणतो आणि त्यातील प्रत्येक सूचनेला Gene (जनुक). आपलं दिसणं, आपलं वागणं आणि आपलं आरोग्य हे सर्व या 'लाइफच्या पुस्तकात' काय लिहिले आहे, यावर अवलंबून असतं.

पण काय होईल, जर या पुस्तकात लिहिताना एखादा 'टायपिंगचा एरर' (Typing Error) किंवा स्पेलिंगची चूक झाली तर? एका चुकीच्या शब्दामुळे संपूर्ण वाक्याचा अर्थ बदलू शकतो. अगदी तसेच, आपल्या DNA मधील एका जनुकात झालेल्या लहानशा चुकीमुळे सिकल सेल ॲनिमिया, थॅलेसेमिया किंवा मस्क्युलर डिस्ट्रॉफीसारखे गंभीर आणि आयुष्यभर साथ न सोडणारे आजार होतात.

अनेक दशकांपासून, डॉक्टर या 'चुकीच्या सूचना' वाचू शकत होते (म्हणजेच आजाराचे निदान करू शकत होते), पण त्या चुका दुरुस्त करू शकत नव्हते. पण आता विज्ञानाने एक अशी जादूची कांडी शोधली आहे, जी या पुस्तकात जाऊन, चुकीचा शब्द शोधून, तो खोडून, त्या जागी योग्य शब्द लिहू शकते. या जादूच्या कांडीचे नाव आहे - CRISPR-Cas9 (क्रिस्पर-कॅस९).

CRISPR-Cas9: विज्ञानातील 'Find and Replace' टूल

आपण कॉम्प्युटरवर काम करताना डॉक्युमेंटमधील चुकीचा शब्द शोधण्यासाठी 'Find and Replace' वापरतो. CRISPR-Cas9 अगदी तसेच काम करते, पण ते कॉम्प्युटरवर नाही, तर थेट आपल्या जिवंत पेशींमध्ये करते! ही प्रणाली दोन मुख्य घटकांपासून बनलेली आहे:

1. CRISPR (क्रिस्पर): हा एक प्रकारचा 'जैविक GPS' आहे. शास्त्रज्ञ याला आजाराला कारणीभूत असलेल्या सदोष जनुकाचा (faulty gene) पत्ता सांगतात. हा GPS आपल्या अब्जावधी जनुकांच्या गर्दीतून अगदी अचूकपणे त्या एका चुकीच्या जनुकाला शोधून काढतो. याला 'गाईड आरएनए' (Guide RNA) असेही म्हणतात.

2. Cas9 (कॅस९): ही एक 'आण्विक कात्री' (Molecuar Scissor) आहे. एकदा CRISPR ने चुकीचा जनुक शोधला की, Cas9 प्रोटीन त्या जनुकाच्या DNA ला अचूकl ठिकाणी कापते.

मग पुढे काय होतं?

एकदा DNA कापला गेला की, आपल्या पेशींची नैसर्गिक दुरुस्ती प्रणाली (natural repair system) कामाला लागते. ती तो कापलेला भाग पुन्हा जोडण्याचा प्रयत्न करते. याचवेळी, शास्त्रज्ञ दुरुस्तीसाठी एक योग्य आणि निरोगी जनुकाचा तुकडा (template) पेशीमध्ये टाकतात. आपली दुरुस्ती प्रणाली मग त्या नवीन आणि योग्य तुकड्याचा वापर करून DNA पुन्हा जोडते.

आणि जादू घडते! DNA मधील 'Typo' दुरुस्त होतो आणि पेशी पुन्हा योग्य सूचनांप्रमाणे काम करू लागते.

चित्र सौजन्य (Image Credit): AI निर्मित ग्राफिक्स
एका चमत्काराची सत्यकथा: सिकल सेल ॲनिमियावर मात

हे तंत्रज्ञान केवळ प्रयोगशाळेतील एक कल्पना नाही, तर ते आता प्रत्यक्षात लोकांचे प्राण वाचवत आहे. याचे सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे सिकल सेल ॲनिमिया (Sickle Cell Anemia). हा एक गंभीर अनुवांशिक रक्ताचा आजार आहे, ज्यात लाल रक्तपेशींचा आकार विळ्यासारखा (sickle-shaped) होतो. या सदोष पेशी रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण करतात, ज्यामुळे रुग्णाला असह्य वेदना होतात आणि अवयव निकामी होण्याचा धोका असतो.

या आजारावर उपचार करण्यासाठी, डॉक्टरांनी CRISPR टेक्नॉलॉजीचा वापर केला:

1. त्यांनी रुग्णाच्या शरीरातून रक्ताच्या मूळ पेशी (Blood Stem Cells) बाहेर काढल्या.

2. प्रयोगशाळेत, CRISPR-Cas9 चा वापर करून या पेशींमधील त्या एका सदोष जनुकाला कापून दुरुस्त केले.

3. या दुरुस्त झालेल्या आणि निरोगी पेशी पुन्हा रुग्णाच्या शरीरात सोडण्यात आल्या.

परिणाम? चमत्कारिक! या निरोगी पेशींनी रुग्णाच्या शरीरात योग्य आकाराच्या, गोल लाल रक्तपेशी तयार करण्यास सुरुवात केली. ज्या रुग्णांना जगण्यासाठी सतत रक्त बदलावे लागत होते आणि वेदनांनी ग्रासले होते, ते आता जवळजवळ सामान्य आयुष्य जगत आहेत. अनेक रुग्णांमध्ये हा आजार पूर्णपणे नाहीसा झाल्याचे दिसून आले आहे. ही वैद्यकीय इतिहासातील एक मोठी क्रांती आहे.

आशेचा नवा किरण: CRISPR चे भविष्य

सिकल सेल ॲनिमिया हे तर फक्त एक टोक आहे. CRISPR तंत्रज्ञानाची क्षमता अफाट आहे:

इतर अनुवांशिक आजार: थॅलेसेमिया, सिस्टिक फायब्रोसिस, हंटिंग्टन डिसीज यांसारख्या हजारो अनुवांशिक आजारांवर उपचारांची आशा निर्माण झाली आहे.

कर्करोग (Cancer): रुग्णाच्या रोगप्रतिकारक शक्तीच्या पेशींना (Immune Cells) CRISPR ने 'एडिट' करून त्यांना कर्करोगाच्या पेशी ओळखून नष्ट करण्यासाठी अधिक शक्तिशाली बनवता येते.

एड्स (AIDS): एचआयव्ही (HIV) विषाणू ज्या पेशींमध्ये लपून बसतो, त्या पेशींच्या DNA मधून त्याला कायमचे काढून टाकण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

आनुवंशिक अंधत्व: डोळ्यांच्या पेशींमधील सदोष जनुक दुरुस्त करून दृष्टी परत आणण्याच्या चाचण्या यशस्वी झाल्या आहेत.

दुधारी तलवार: नैतिक आणि सामाजिक प्रश्न

प्रत्येक शक्तिशाली तंत्रज्ञानासोबत काही नैतिक प्रश्नही येतात. CRISPR च्या बाबतीतही तेच आहे.

'डिझाइनर बाळं' (Designer Babies): जर आपण आजार बरे करण्यासाठी जनुकांमध्ये बदल करू शकतो, तर भविष्यात बुद्धी, उंची किंवा डोळ्यांचा रंग बदलण्यासाठी याचा वापर केला जाईल का?

पिढ्यानपिढ्या होणारे बदल: जर आपण शुक्राणू किंवा अंडपेशींमध्ये (Germline cells) बदल केले, तर ते बदल पुढच्या पिढ्यांमध्येही उतरतील. याचे दूरगामी परिणाम काय होतील, याचा अंदाज आज लावणे कठीण आहे.

अनाकलनीय परिणाम: जनुकांमध्ये बदल करताना काही अनपेक्षित चुका (off-target effects) झाल्यास त्याचे काय परिणाम होतील, यावर अजूनही संशोधन सुरू आहे.

समारोप

CRISPR-Cas9 हे केवळ एक तंत्रज्ञान नाही, तर ते मानवजातीसाठी आशेचा एक महामार्ग आहे. ज्या अनुवांशिक आजारांपुढे आपण आजवर हतबल होतो, त्यांना मुळापासून संपवण्याची ताकद या तंत्रज्ञानात आहे. अर्थात, याचा वापर अत्यंत जबाबदारीने आणि नैतिक मूल्यांचे पालन करून करणे आवश्यक आहे.

आपल्या 'लाइफच्या पुस्तकातील' चुका दुरुस्त करण्याची संधी आपल्याला मिळाली आहे. या संधीचा योग्य वापर करून आपण एक निरोगी आणि अधिक सुखकर भविष्याची निर्मिती करू शकतो, यात शंका नाही.

टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

चीनने १६ दिवसांत केले, नासाला ९ महिने का लागले? सुनीता विल्यम्स आणि चिनी मोहिमेतील हा मोठा फरक वाचा!

चीनने १६ दिवसांत केले, नासाला ९ महिने का लागले? सुनीता विल्यम्स आणि चिनी मोहिमेतील 'हा' फरक वाचा! मित्रहो, १८ मार्च २०२५ ची ती तारीख तुम्हाला आठवत असेलच! सुनीता विल्यम्स आणि बुच विल्मोर तब्बल २८६ दिवसांच्या (जवळपास ९ महिने) दीर्घ प्रतीक्षेनंतर पृथ्वीवर सुखरूप परतले. 'स्टार लायनर' यानातील तांत्रिक बिघाडामुळे त्यांची ८ दिवसांची ट्रिप ९ महिन्यांची झाली. पण, या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर आता एक बातमी जगभरातील वैज्ञानिकांचे लक्ष वेधून घेत आहे. चीनने त्यांच्या अंतराळवीरांच्या मदतीसाठी अवघ्या १६ दिवसांत नवीन रॉकेट लाँच केले आहे. प्रश्न असा पडतो की, नासासारख्या प्रगत संस्थेला निर्णय घ्यायला जिथे महिने लागले, तिथे चीनने हे इतक्या वेगाने कसे केले? चीनकडे अशी कोणती टेक्नॉलॉजी आहे जी अमेरिकेकडे नाही? आजच्या या सविस्तर लेखात आपण या 'स्पीड' मागचे विज्ञान आणि भारतासाठी त्याचे महत्त्व समजून घेणार आहोत. Image created with AI नेमकं काय घडलं? चीनवर कोणतं संकट आलं? चीनचे 'तिआंगोंग' (...

भारताचा 'ध्रुव ६४' प्रोसेसर लाँच! आता चायनीज चिप्सची सुट्टी?

तंत्रज्ञान विशेष भारताचा 'ध्रुव ६४' (Dhruv 64): भारताने बनवला गॅजेट्सचा 'स्वदेशी मेंदू'! चीन आणि अमेरिकेच्या वर्चस्वाला आता पूर्णविराम? १६ डिसेंबर २०२५ च्या ऐतिहासिक लाँचिंगचे सखोल विश्लेषण. हा मायक्रोप्रोसेसर तुमचं आयुष्य कसं बदलणार? तुम्ही हे वाक्य वाचत असताना तुमच्या हातात जो मोबाईल आहे, किंवा ज्या लॅपटॉपवर तुम्ही काम करत आहात, त्याचा 'मेंदू' म्हणजेच प्रोसेसर (Processor) कोणी बनवला आहे? उत्तर ९९% हेच असणार - इंटेल (Intel), क्वालकॉम (Qualcomm) किंवा मीडियाटेक (MediaTek). म्हणजेच सोप्या भाषेत सांगायचे तर, अमेरिकन किंवा तैवानी कंपन्या. जगातील सर्वात जास्त तरुण लोकसंख्या असलेला आणि आयटी (IT) क्षेत्रात महासत्ता असलेला भारत, आपल्याच संगणकांचे आणि मोबाईलचे 'मेंदू' बनवण्यासाठी आजवर दुसऱ्यांवर अवलंबून होता. यामुळे केवळ आपले अब्जावधी डॉलर्स बाहेर जात नव्हते, तर आपली राष्ट्रीय सुरक्षाही धोक्यात होती. पण, १६ डिसे...

डार्क चॉकलेट खरंच म्हातारपण रोखतं का? जाणून घ्या गोड सत्यामागचे विज्ञान!

डार्क चॉकलेट आणि वृद्धत्व: म्हातारपण रोखणारं 'गोड' रहस्य आणि त्यामागचं विज्ञान! दिनांक: १२ डिसेंबर २०२५ तुम्हाला चॉकलेट खायला आवडते का? लहानपणी "जास्त चॉकलेट खाऊ नकोस, दात किडतील" हे वाक्य आपण सर्वांनीच ऐकले आहे. पण, जर मी तुम्हाला सांगितले की चॉकलेट खाल्ल्याने तुमचे वय वाढण्याचा वेग मंदावू शकतो, तर तुमचा विश्वास बसेल का? होय, हे खरे आहे! गेल्या २४ तासांत विज्ञान विश्वात एका नवीन संशोधनाची जोरदार चर्चा आहे. शास्त्रज्ञांनी चॉकलेटमधील एका अशा घटकावर प्रकाश टाकला आहे, जो आपल्याला केवळ आनंदीच ठेवत नाही, तर आपल्या शरीरातील पेशींना तरुण ठेवण्यासही मदत करतो. पण थांबा! बाजारात मिळणारे ५-१० रुपयांचे कोणतेही चॉकलेट खाऊन हे फायदे मिळणार नाहीत. यामागे एक विशेष विज्ञान आहे. या लेखात आपण 'डार्क चॉकलेट आणि अँटी-एजिंग' (Dark Chocolate Anti-aging Benefits) मागचे सत्य, त्यातील 'थिओब्रोमाईन' ( Theobromine ) या घटकाची जादू आणि बाजारातून योग्य चॉकलेट कसे निवडावे, हे सविस्तर पाहणार आहोत. Image created with AI १. नव...

जाणून घ्या: तुमच्या मोबाईलमधील प्रोसेसर (Processor) नक्की बनतो तरी कसा?

सेमीकंडक्टर चिप: नदीतील वाळूपासून बनणारा 'स्मार्ट' मेंदू! (संपूर्ण विज्ञान) तुमचा स्मार्टफोन असो वा अत्याधुनिक लढाऊ विमान, सर्वांचा जीव एका छोट्याशा 'चिप'मध्ये अडकला आहे. जाणून घ्या वाळूच्या कणापासून सिलिकॉन व्हॅलीपर्यंतचा हा अचंबित करणारा प्रवास. फोटो सौजन्य: Gemini AI (Generated Image) तुम्हाला कधी प्रश्न पडला आहे का? ज्या मोबाईलवर तुम्ही हा लेख वाचत आहात, ज्या लॅपटॉपवर तुम्ही काम करता, किंवा आधुनिक कार्स ज्या स्वतःहून रस्ता शोधतात... या सर्वांना चालवणारी ही 'बुद्धिमत्ता' नक्की येते कुठून? याचे उत्तर एका छोट्याशा काळ्या चौरस तुकड्यात दडलेले आहे, ज्याला आपण 'सेमीकंडक्टर चिप' किंवा 'मायक्रोचिप' (Microchip) म्हणतो. सध्या जगभरात या चिप्सवरून मोठे 'महायुद्ध' (Tech War) सुरू आहे. अमेरिका, चीन, ताइवान आणि आता भारत... प्रत्येक देशाला स्वतःच्या जमिनीवर या चिप्स बनवायच्या आहेत. टाटा समूहाने गुजरात आणि आसाममध्ये हजारो कोटींचे प्रकल्प सुरू केले आहेत. पण नक्की काय असते या चिपमध्...

Planetary Parade 2026: विज्ञान दिनी ग्रहांचे दुर्मिळ संचलन - दुर्बिणीशिवाय काय दिसेल?

२८ फेब्रुवारी २०२६: विज्ञान दिनी अवकाशात घडणार ६ ग्रहांची महा-परेड! (संपूर्ण मार्गदर्शक) थोडक्यात: यंदाचा राष्ट्रीय विज्ञान दिवस (National Science Day) भारतासाठी आणि जगासाठी एक खगोलीय भेट घेऊन येत आहे. बुध, शुक्र, मंगळ, गुरू, शनि आणि युरेनस हे सहा ग्रह एका रेषेत दिसणार आहेत. हे दृश्य भारतातून कसे, कधी आणि कोठून पाहायचे? याची ही इत्यंभूत माहिती. नमस्कार विज्ञानप्रेमी मित्रांनो, दरवर्षी २८ फेब्रुवारी हा दिवस आपण 'सर सी. व्ही. रमन' यांनी शोधलेल्या 'रमन इफेक्ट'च्या स्मरणार्थ 'राष्ट्रीय विज्ञान दिवस' म्हणून साजरा करतो. शाळा-महाविद्यालयांमध्ये विज्ञानाचे प्रकल्प मांडले जातात, भाषणे होतात. पण, २०२६ साली निसर्गानेच जणू या दिवसाचे औचित्य साधून आपल्याला एक अद्भुत भेट दिली आहे. येत्या काही दिवसांत, विशेषतः २८ फेब्रुवारीच्या संध्याकाळी, आपल्या सूर्यमालेतील ६ प्रमुख सदस्य (ग्रह) एका रांगेत उभे राहून आपल्याला दर्शन देणार आहेत. या घटनेला खगोलशास्त्रात 'प्लॅनेटरी परेड' (Planetary Parade) किंवा 'ग्रहांचे संचलन' म्हटले ...

Super-Eddington Black Hole: विश्वातील सर्वात 'भुकेले' कृष्णविवर कसे सापडले?

विश्वाची भूक: भौतिकशास्त्राचे नियम मोडणारा 'सुपर-एडिंग्टन' कृष्णविवर! (Super-Eddington Black Hole Explained) विश्वाच्या सुरुवातीला सूर्यापेक्षा अब्जावधी पट मोठी कृष्णविवरे कशी जन्माला आली? या महाकाय कोड्याचे उत्तर अखेर सापडले आहे. जाणून घ्या LID-568 आणि 'एडिंग्टन लिमिट'चे रहस्य. "नियम हे मोडण्यासाठीच असतात," हे वाक्य आपण अनेकदा चित्रपटात ऐकतो. पण जेव्हा विश्वातील सर्वात शक्तिशाली घटक - 'कृष्णविवर' (Black Hole) - भौतिकशास्त्राचे मूलभूत नियम मोडू लागतात, तेव्हा मात्र शास्त्रज्ञांच्या भुवया उंचावतात. जानेवारी २०२६ च्या अखेरीस खगोलशास्त्राच्या जगात एक खळबळ उडाली. 'जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप' (James Webb Space Telescope) आणि 'चंद्रा एक्सरे ऑब्झर्व्हेटरी' यांनी मिळून अंतराळाच्या खोल गर्भात एका अशा प्राचीन 'राक्षसाचा' शोध लावला आहे, जो आपल्या कल्पनेपेक्षाही जास्त 'खादाड' आहे. या कृष्णविवराचे नाव ...

इस्त्रोची कमाल! आता अंतराळातही सुरू होतोय 'पेट्रोल पंप'; जाणून घ्या PSLV-C62 मिशनची खास माहिती.

इस्त्रोची अंतराळात ऐतिहासिक झेप! भारताचा पहिला 'स्पेस पेट्रोल पंप' सज्ज; PSLV-C62 आणि 'AayulSAT' बदलणार जगाचे भविष्य नमस्कार विज्ञानप्रेमींनो, कल्पना करा, तुम्ही एक नवीन लक्झरी कार विकत घेतली आहे. तिचे इंजिन उत्तम आहे, टायर्स नवीन आहेत, एसी जोरात चालतोय आणि म्युझिक सिस्टीमही भारी आहे. पण, अचानक त्या कारमधील पेट्रोल संपते. आता कंपनी तुम्हाला म्हणते, "सॉरी, या कारमध्ये पुन्हा पेट्रोल भरता येत नाही. तुम्हाला आता ही कार फेकून द्यावी लागेल आणि नवीन कार विकत घ्यावी लागेल." तुम्हाला हे ऐकून धक्का बसेल ना? किती मोठा मूर्खपणा आणि पैशांची नासाडी आहे ही! पण दुर्दैवाने, गेली ६०-७० वर्षे अंतराळात (Space) हेच घडत आले आहे. आपण शेकडो, हजारो कोटी रुपये खर्च करून सॅटेलाइट (उपग्रह) अंतराळात पाठवतो. जोपर्यंत त्यांच्यात इंधन असते, तोपर्यंत ते काम करतात. एकदा का इंधन संपले, की त्यांची सर्व यंत्रणा (Electronics, Camera, Sensors) चालू असूनही ते 'मृत' घोषित केले जातात आणि अं...

हिऱ्यांचा पाऊस पाडणारा 'लिंबू' ग्रह! नासाचा आजवरचा सर्वात विचित्र शोध.

लहानपणी भूगोलाच्या पुस्तकात आपण एक वाक्य नेहमी वाचले आहे - "पृथ्वी गोल आहे." केवळ पृथ्वीच नाही, तर मंगळ, गुरू, सूर्य आणि आकाशातील दिसणारा चंद्र, हे सर्व खगोलीय घटक गोलाकार आहेत. विश्वाचा हा एक अघोषित नियमच आहे की, जेव्हा एखादा ग्रह तयार होतो, तेव्हा स्वतःच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे तो नैसर्गिकरित्या 'गोल' आकार धारण करतो. पण, विज्ञानाचे सौंदर्यच हे आहे की, जिथे नियम संपतात, तिथे खरी जादू सुरू होते. हा गोलाकार असण्याचा नियम आता मोडीत निघाला आहे. नासाच्या (NASA) अत्याधुनिक जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप (JWST) ने अंतराळात एक असा विचित्र ग्रह शोधून काढला आहे, ज्याचा आकार गोल नसून चक्क 'लिंबासारखा' (Lemon Shaped) किंवा एखाद्या रग्बी बॉलसारखा आहे. इतकेच नाही, तर या ग्रहावर पाण्याची एकही बाटली मिळणार नाही, पण तिथे आकाशातून चक्क हिऱ्यांचा पाऊस (Diamond Rain) पडतो! या ग्रहाचे नाव आहे - PSR J2322-2650b . हा ग्रह आपल्या पृथ्वीपेक्षा कसा वेगळा आहे? तिथे हिरे का पडतात? आणि एक गोल ग्रह 'लिंबू' कसा झाला? या लेखात आपण या रहस्यमयी जगाचा सविस्तर प्रवास...

Solid State Battery: मोबाईल आणि इलेक्ट्रिक वाहनांचे भविष्य बदलणारे तंत्रज्ञान!

पेट्रोल-डिझेल विसरा! १००० किमी रेंज देणारी 'सॉलिड स्टेट बॅटरी' कशी काम करते? भविष्यातील तंत्रज्ञान: सुरक्षित, वेगवान आणि शक्तिशाली. तारीख: ९ जानेवारी २०२६ कल्पना करा... तुमची इलेक्ट्रिक गाडी (EV) तुम्ही फक्त १० मिनिटे चार्ज केली आणि त्यानंतर ती नॉन-स्टॉप मुंबई ते दिल्ली धावली. किंवा तुमचा स्मार्ट फोन, ज्याला तुम्ही आठवड्यातून फक्त एकदाच चार्ज करताय. हे वाचायला एखाद्या सायन्स फिक्शन चित्रपटासारखे वाटते ना? पण हे आता स्वप्न राहिले नाही. सध्या लास वेगासमध्ये सुरू असलेल्या CES 2026 (Consumer Electronics Show) मध्ये हे स्पष्ट झाले आहे की आपण बॅटरीच्या एका नव्या युगात प्रवेश करत आहोत. या युगाचे नाव आहे – सॉलिड स्टेट बॅटरी (Solid State Battery). आजच्या या सविस्तर लेखात आपण या क्रांतीकारी तंत्रज्ञानाचे प्रत्येक पैलू उलगडून पाहणार आहोत. अगदी अणू-रेणूंच्या (Atoms) स्तरापासून ते बाजारातील अर्थकारणापर्यंत, हा लेख वाचल्यानंतर तुम्हाला दुसऱ्या कोणत्याही वेबसाइटवर जाण्याची गरज पडणार नाही. Image created with AI १. बॅटरीचा प्रवास: १८०० ते २०२...

जमिनीखाली ७०० मीटर खोल: चीनमध्ये सुरू झाली जगातील सर्वात मोठी 'रहस्यमय' प्रयोगशाळा! (JUNO)

Image created with AI कल्पना करा, जर मी तुम्हाला सांगितले की, अगदी याच क्षणी... तुम्ही हे वाक्य वाचत असताना... तुमच्या शरीरातून कोट्यवधी सूक्ष्म कण (Particles) बुलेटच्या वेगाने आरपार जात आहेत , आणि तुम्हाला त्याचा साधा स्पर्शही जाणवत नाहीये, तर? हे एखाद्या सायन्स फिक्शन चित्रपटाचे कथानक वाटू शकते, पण हे १००% सत्य आहे! या अदृश्य आणि 'भुतासारखे' वागणाऱ्या कणांना विज्ञानाच्या भाषेत 'न्यूट्रिनो' (Neutrinos) म्हणतात. आजवर मानवाच्या हाती न लागणाऱ्या या कणांना पकडण्यासाठी चीनने एक अवाढव्य पाऊल उचलले आहे. चीनच्या दक्षिण भागातील काईपिंग (Kaiping) शहरात, जमिनीखाली तब्बल ७०० मीटर खोल जगातील सर्वात मोठी भूमिगत प्रयोगशाळा 'जुनो' (JUNO) उभी राहिली आहे. जमिनीच्या पोटात इतक्या खोलवर हे वैज्ञानिक नक्की काय शोधत आहेत? तिथे एलियन्सचा शोध सुरू आहे की विश्वाच्या उत्पत्तीचे रहस्य उलगडणार आहे? आणि सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न – या महाकाय प्रयोगाचा तुमच्या-आमच्या आयुष्यावर काय परिणाम होणार? चला, विज्ञानाच्या या सर्वात मोठ्या 'अंडरग्राउंड' रहस्यकथेचा...

मराठीतून विज्ञान

हा ब्लॉग शोधा