मराठीतून विज्ञान

स्फोट पावणारी कृष्णविवरे आणि 'अँटीमॅटर'चे रहस्य: विज्ञानातील सर्वात मोठे कोडे उलगडणार? रात्री आकाशाकडे पाहताना आपण अनेकदा विचार करतो की हे अथांग विश्व कसे बनले असेल? या विश्वाचा अंत कसा होईल? गेल्या अनेक दशकांपासून जगभरातील खगोलशास्त्रज्ञांना (Astronomers) आणि भौतिकशास्त्रज्ञांना (Physicists) सतावणारा एक अतिशय मोठा प्रश्न आहे—"आपल्या विश्वातून अँटीमॅटर (Antimatter) कुठे गायब झाले?" या प्रश्नाचे उत्तर आता कदाचित आपल्या हाताशी आले आहे. स्फोट होणाऱ्या कृष्णविवरांच्या (Exploding Black Holes) नवीन संशोधनाने क्वांटम भौतिकशास्त्राच्या पायालाच एक नवीन दिशा दिली आहे. या शोधामुळे केवळ विश्वाच्या भूतकाळातीलच नव्हे, तर भविष्यातील अनंत शक्यतांची दारे खुली झाली आहेत. आज आपण या लेखात याच अत्यंत गुंतागुंतीच्या पण तितक्याच रंजक अशा वैज्ञानिक घटनेचा अत्यंत सोप्या मराठीत वेध घेणार आहोत. एका महाकाय कृष्णविवराचा (Supermassive Black Hole) प्रचंड कॉस्मिक स्फोट, ज्यातून निळ्या आणि सोनेरी रंगांचे शक्तिशाली प्रकाशझोत (Powerful Jets) बाहेर पडत आहेत. हा फोटो विज्ञानाच्या कल्पनेवर आधारित आहे, जो ...

तरंगणारे 'टाइम क्रिस्टल': न्यूटनचा तिसरा नियम मोडणारा विज्ञानातील नवा चमत्कार! ध्वनी लहरींवर आधारित 'अकौस्टिक लेव्हिटेशन' तंत्राचा वापर करून तयार केलेले 'तरंगणारे टाइम क्रिस्टल्स'. हे क्रिस्टल न्यूटनच्या तिसऱ्या नियमाला चकवा देऊन स्वतःहून दोलन करतात, जसे की या व्हिज्युअलायझेशनमध्ये दाखवले आहे. प्रतिमा श्रेय: एआय-व्युत्पन्न (AI-Generated for Marathi Vigyan) वेळ... ही विश्वातील सर्वात गूढ गोष्ट आहे. साय-फाय चित्रपटांमधील वेळेचे चक्र असो किंवा क्वांटम फिजिक्समधील न उलगडलेली कोडी असोत, मानवाला वेळेने नेहमीच भुरळ घातली आहे. पण काय होईल जर आपण वेळेलाच एका स्फटिकाच्या (Crystal) रूपात पाहू शकलो? आणि काय होईल जर हा स्फटिक भौतिकशास्त्राचे असे नियम मोडू लागला, जे आपण गेली ३०० वर्षे सत्य मानत आलो आहोत? जेव्हा आपण 'डार्क' (Dark) किंवा 'द अम्ब्रेला अकॅडमी' (The Umbrella Academy) सारख्या गाजलेल्या वेब सिरीज पाहतो, तेव्हा त्यातील वेळेचे चक्र (Time loops), भूतकाळ आणि भविष्यातील गुंतागुंत पाहून आपले डोके चक्रावून जाते. वेळेचा हा खेळ केवळ मनोरंजनापुरता मर्यादित ना...

क्वांटम प्रकाशामध्ये सापडले ४८-मितीय जग! काय आहे हा नवीन शोध? प्रकाशाचा किरण आपण रोज पाहतो. पहाटेच्या कोवळ्या उन्हापासून ते रात्रीच्या अंधारात मार्ग दाखवणाऱ्या दिव्यापर्यंत, प्रकाश आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. आपल्याला वाटते की प्रकाश म्हणजे फक्त एक सरळ रेषेत जाणारी ऊर्जा आहे. पण, विज्ञानाच्या जगात गोष्टी जेवढ्या साध्या दिसतात, तेवढ्या त्या कधीच नसतात. जर मी तुम्हाला सांगितले की, याच प्रकाशाच्या एका छोट्याशा किरणामध्ये एक संपूर्ण ४८-मितीय (48-Dimensional) जग दडलेले आहे, तर तुमचा विश्वास बसेल का? विज्ञानाचा इतिहास पाहिला, तर न्यूटनने प्रकाशाला 'कण' (Particles) मानले होते, तर हायगेन्सने त्याला 'लाट' (Wave) म्हटले. पुढे अल्बर्ट आइनस्टाइनने प्रकाशाला 'फोटॉन' (Photon) नावाची ऊर्जेची पाकिटे असल्याचे सिद्ध केले. पण आता मार्च २०२६ च्या ताज्या घडामोडींमध्ये, दक्षिण आफ्रिकेच्या 'युनिव्हर्सिटी ऑफ विटवॉटरसँड' (University of the Witwatersrand) आणि चीनच्या 'हुझोउ युनिव्हर्सिटी'च्या संशोधकांनी प्रकाशाबद्दल असा एक ऐतिहासिक शोध लावला आहे, ज्याने संपूर्ण विज्ञ...

क्वांटम बॅटरी म्हणजे काय? भविष्यात मोबाईल आणि ईव्ही खरोखरच सेकंदात चार्ज होतील का? सविस्तर विश्लेषण वेळ ही जगातली सर्वात मौल्यवान गोष्ट आहे. आजच्या धावपळीच्या युगात आपण प्रत्येक गोष्टीचा वेग वाढवला आहे. इंटरनेटचा वेग 2G वरून 5G पर्यंत पोहोचला, प्रवासासाठी बुलेट ट्रेन आल्या, पण तरीही एक गोष्ट आपल्याला रोज तासन्‌तास एका जागी खिळवून ठेवते... ती म्हणजे 'बॅटरी चार्जिंग'! तुमचा महागडा स्मार्टफोन असो, लॅपटॉप असो किंवा लाखो रुपये खर्चून घेतलेली इलेक्ट्रिक कार (EV) असो, ती चार्ज करण्यासाठी तुम्हाला वाट पाहावीच लागते. आजकाल 'फास्ट चार्जिंग' तंत्रज्ञान आले असले, तरी त्यालाही मर्यादा आहेत. पण, जर मी तुम्हाला सांगितले की विज्ञानाच्या जगात अशी एक क्रांती घडत आहे, जिच्यामुळे तुमची इलेक्ट्रिक कार पेट्रोल भरण्यापेक्षाही कमी वेळेत, म्हणजेच फक्त काही सेकंदात १००% चार्ज होऊ शकेल? होय, हे कोणतीही जादू नसून  'क्वांटम बॅटरी' (Quantum Battery)  नावाचे भविष्यकालीन तंत्रज्ञान आहे. छायाचित्र: क्वांटम एन्टेन्गलमेंट आणि सुपरपोझिशन तत्त्वावर काम करणाऱ्या भविष्यकालीन 'क्वांटम बॅटरी'च...